Er mikið mál að fara í leghálskrabbameinsleit?

Leghálsskoðun er mikilvægur þáttur í að finna krabbameinsfrumur áður en þær fara að valda miklum skaða. Það er lítið mál að fara í leghálsskoðun og konur ættu að fara á þriggja ára fresti frá 23 ára aldri.

02. maí 2016

Allar konur þurfa að fara í leghálskrabbameinsleit eftir 23 ára aldur ef þær hafa stundað kynlíf

Leghálskrabbamein og frumubreytingar stafa af vírusnum HPV, sem smitast við samfarir. HPV smitast við kynlíf, kynfærasnertingu, munnmök og endþarmsmök.  Allir geta smitast af HPV; óháð kyni eða kynhneigð.  Smokkur veitir ekki fullkomna vörn og þess vegna þurfa allir að fara í skoðun, jafnvel þótt það sé langt síðan kynlíf var síðast stundað eða þótt smokkur hafi verið notaður.  Ef þú hefur aldrei stundað kynlíf af neinum toga þarftu ekki að fara í leghálskrabbameinsleit.

Hvað er þetta HPV?

HPV er skammstöfun fyrir Human Papilloma Virus.  Flestar HPV-sýkingar eru einkennalausar, hættulausar og ganga til baka.  Í sumum tilfellum getur veirusýkingin þó valdið alvarlegum frumubreytingum sem geta þróast í leghálskrabbamein, venjulega á nokkrum árum frekar en áratugum, en best er að finna frumubreytingar sem fyrst svo hægt sé að grípa inn í strax.  HPV er algengasti kynsjúkdómurinn á Íslandi, en um 80% fólks sem hefur stundað kynlíf sýkist af HPV.  Vírusinn hverfur þó oftast sjálfur á 6-24 mánuðum.

Hversu mikilvæg er leghálkrabbameinsleit?

Dánartíðnin hefur lækkað um 90% frá því að leit hófst árið 1964, svo það er augljóst að leghálskrabbameinsleit er mjög mikilvæg!  En það er ekki hægt að koma í veg fyrir krabbamein með því að senda út bréf og bjóða konum að koma í leit. Það næst enginn árangur nema að konur mæti. Nú mæta aðeins 65% allra kvenna í leghálskrabbameinsleit. Í Svíþjóð mæta 80% og í Englandi 83% í leghálskrabbameinsleit. 

Af hverju er bara leitað hjá 23 ára og eldri?

Leghálskrabbamein er sjaldgæft hjá ungum konum, yngri en 23 ára. Þó flestar ungar konur smitist af HPV stuttu eftir að þær hefja kynlíf þá hverfur sýkingin hjá helmingi þeirra sem smitast á um sex mánuðum og í um 90% tilfella er hún horfin innan tveggja til þriggja ára. Ef byrjað er að leita fyrr er hætta á að finna frumubreytingar sem aldrei hefðu þróast í leghálskrabbamein.  Leitin miðast við að gera sem mest gagn og valda sem minnstum skaða.

Hvað þarf ég að fara oft í leghálsskoðun?

Konur þurfa að fara á þriggja ára fresti frá 23-65 ára.  Ef þú kemur sjaldnar en á þriggja ára fresti eykst hættan á að greinast með alvarlegar frumubreytingar eða krabbamein. Ef þú kemur oftar en á þriggja ára fresti eykst hættan á að greina frumubreytingar sem ekki leiða til krabbameins og auka líkur á ónauðsynlegu eftirliti, leghálsspeglunum eða keiluskurðum.  Þú færð sent boðsbréf þegar þú átt að mæta í  leit. 

Ok, hvar á ég að mæta?

Leitarstöð Krabbameinsfélags Íslands í Skógarhlíð 8, sími 540 1900 eða leitarstodin.is. Hjá Leitarstöðinni starfa læknar og ljósmæður við að taka frumusýni frá leghálsi.
Flestar heilsugæslustöðvar sjá líka um sýnatöku. Kannaðu hvort einhver getur tekið sýni á þinni heilsugæslustöð. Á landsbyggðinni eru það í flestum tilvikum ljósmæður eða hjúkrunarfræðingar sem taka sýnin en þú getur líka leitað til þíns læknis.
Sjálfstætt starfandi kvensjúkdómalæknar sjá einnig um leghálskrabbameinsleit á stofu. Upplýsingar um þá færð þú á t.d. ja.is eða á gulu síðunum í símaskránni.

Hvernig fer svona leit fram?

Svona skoðun er auðitað ekkert æðislega kósí, en hún er alls ekki hræðileg, tekur stuttann tíma og er lítið mál.  Þú pantar tíma, t.d. á leitarstodin.is.  Svona krabbameinsleit tekur ekki langan tíma.  Maður sest, ber að neðan, í þartilgerðan stól og setur fótleggina í stoðir til að auðvelda sýnatökuna.  Læknirinn kemur svokölluðum andagoggi fyrir í leggöngunum til að opna þau betur og tekur svo strok með pinna.  Sýnatakan tekur innan við 2 mínútur og er sársaukalaus.  Ef þú heyrir ekkert innan 3-4 vikna þá er allt í lagi.  Ef einhverjar frumubreytingar finnast færðu sent bréf.  Frumubreytingar eru ekki krabbamein, en geta leitt til þess.  Ef að frumubreytingarnar eru komnar á hátt stig er framkvæmdur svokallaður keiluskurður þar sem sýktu frumurnar eru skornar burt.  Áttavitinn hefur áður fjallað um keiluskurð.
Í Leitarstöðinni og á heilsugæslustöðvum kostar leghálssýnið 4.200 kr. ef það er hluti af skipulegri leit.  Það kostar meira hjá sjálfstætt starfandi kvensjúkdómalæknum. Mörg fyrirtæki og stéttarfélög taka þátt í kostnaðinum.  Athugaðu að ekki er hægt að taka sýni á meðan þú ert á blæðingum. 

Heimildir:

02. maí 2016

Ertu með spurningu?

Full nafnleynd og 100% trúnaður.

 

Mest lesið

Einkalíf |  06.04.2016
Heimilið |  21.04.2015
Einkalíf |  02.05.2016

Mest lesnu svörin

Heilsa & kynlíf |  16.10.2017 Er allt í lagi að sofa hjá 13- 14 ára?
Heilsa & kynlíf |  25.04.2014 Verkir í eggjastokkum
Getnaðarvarnir |  18.07.2013 Hvað gerist ef ég gleymi pillunni?